ایمنی و آتش نشانی

كانون حريق منطقه اي است كه حريق از آنجا شروع و گسترش يافته است . فاكتور هايي كه بمنظور كشف كانون بايد در نظر داشت را ابتدا بصورت فهرست و سپس به شرح و بسط هر كدام جداگانه خواهيم پرداخت:

1- جهت و چگونگي گسترش حريق

. 2- ميزان سوختگي در نقاط مختلف حريق (عمق سوزي )

3- سطح سوزي اجناس ،زمانيكه در محل خاصي عمق سوزي وجود نداشته باشد .

4- ميزان بار اشتعال در هر نقطه از منطقه حريق (بازسازي صحنه حريق )

5- طريقه انتقال حرارت در جهت هاي گسترش .

6- خصوصيات مواد و عناصر سوخته شده در رابطه با انتقال حريق و عمق سوزي .

7- جهت وزش باد و بررسي ساختار فيزيكي محل يا عوارض زمين (وجود تپه يا دره يا شيارها در مناطق باز )

8- جهت سوختگي اجناس (درختان و وسايل سوخته شده ).

9- ذوب شدن لامپ يا شيشه در جهت گسترش حريق .

10- كاووش شعاع كانون حريق كشف شده در رابطه با وسعت حريق .

11- ميزان دودزدگي در قسمتهاي مختلف ديوارها و سقف .

12- تعداد كانونها .

1- جهت و چگونگي گسترش حريق :

حريق در دو جهت اصلي گسترش پيدا مي كند :

الف :عمودي

ب :افقي

2- ميزان سوختگي در نقاط مختلف حريق (عمق سوزي ):

هميشه در كانون حريق عمق سوزي داريم يعني در كانون حريق اجناس كاملا سوخته و در پـاره اي موارد به زغال مبدل مي گردد .

3- سطح سوزي اجناس در صورتيكه در محل خاصي عمق سوزي وجود نداشته باشد :

اين پديده دليل بر آتش سوزي ناشي از مايعات قابل اشتعال و يا سريع الاشتعال ،خـصوصا زمانيكـه شروع حريق همراه كپ انفجار بوده باشد

راه تشخيص مايعات قابل اشتعال در محل :

الف : از راه بوي آنها؛ (با استفاده از بو كردن اجناس يا موادييكه در قسمتهاي مختلف محل حريـق وجود دارد .

ب : از طريق بينايي؛ با ريختن آب جوش بر روي اجناس يا مواديكه كمتر دچار سوختگي گرديده اند يا سوخته نشده اند .

ج :از طريق چشايي؛ با زدن يك تكه نان به مواد و وس يله اي كه مشكوك به ريخته شدن مـواد قابـل اشتعال مي باشد .

 د: از طريق آناليز كردن بعضي از مواد كه در ساختار آنها سرب وجود نداشته ، اگر در اثـر آنـاليز وجود سرب در آنها كشف شود مي تواند دليلي بر ريخته شدن بنزين و سوزاندن آن باشد .

توجه : در موارديكه عامل آتش سوزي بنزين باشد بايد دنبال فتيله و يا پ رتاب شئ مشتعل بـه محـل گشت

4- ميزان بار اشتعال در هر نقطه از حريق (بازسازي صحنه ) :

در كليه حريقها جهت كشف كانون حريق و نهايتا رسيدن به علت حريق ،بازسـازي صـحنه حريـق و دانستن محل دقيق اجناس سوخته شده قبل از وقوع حريق لازم مي باشد ،زيرا بررسي جهـت هـاي گسترش حريق حريق ،عمق سوزي در نقطه هاي مختلف حريق ،در غير اينصورت ممكن نمـي باشـد .چون كارشناسي بررسي علت حريق همواره بعد از اطفاءحريق ودر پاره اي موارد كه بعـد از چنـد روز از تاريخ وقوع حادثه حريق به محل مي رسيم و در جريان سوخته شدن اجناسي قرار مي گيـريم كه اين اجناس توسط گروه عمليات جابجا شده و يا توسط مالك از محل خارج شده اند .

يكي از راههاي بازسازي صحنه حريق استفاده از شهود ،مالك محل و با مأمورين اطفاء حريـق مـي باشد .راه ديگر آثار بجامانده از اجناس موجود در محل حريق در نقاط مختلف مي باشـد ،عمـدتا قسمت زيرين اجناس بدليل عدم تماس با اكسيژن س الم مانده ودر جاهاي مختلف اثر از خود بجـاي مي گذارد.

5-طريقه انتقال حرارت در جهت هاي گسترش :

انتقال حرارت به سه طريق انجام مي شود :

الف ـ هدايت : و آن زماني است كه يك سر جسمي مثل ميله آهني را گرم كنيم ،حرارت از مولكولي به مولكول ديگر انتقال مي يابد تا اينكه آن سر لوله نيز گرم شود و يك سر چوب را آتش زده و آتش كم ،كم به سر ديگر آن انتقال مي يابد .

ب ـ جابجايي : در اين حرارت و يا شعله از طريق عمودي ،از راهروها ،راه پله ها و چاله هاي آسانسور به منطقه ديگر سرايت مي نمايند .

ج ـ تشعشع : در اين طريقه جسم در حال سوختن هواي اطراف را گرم كرده و بصورت تشعشعات حرارتي به اجناس مجاور حرارت انتقال مي يابد .

6-خصوصيات مواد و عناصر سوخته شده در رابطه با انتقال حريق و عمق سوزي :

الف : موادي كه براي سوختن حتما بايد در معرض شعله قرار گيرند .مانند : مواد خشك (پارچه ، چوب) و يا موادي از جنس P.V.C

ب: بعضي از مواد در اثر حرارت ذوب مي شوند و شعله ور نمي گردند. مانند: موادي از جنسP.V.C ، شيشه و فلزات از قبيل آهن، سرب، چدن و مس .

ج: بعضي از مواد بخصوص گازها و مايعات سريع الاشتعال در اثر رسيدن شعله مستقيم به آنها انفجار توليد مي نمايند .مانند : متان، بوتان، بنزين، تينرو...

راههاي بررسي خصوصيات مواد و عناصر سوخته شده در رابطه با بررسي انتقال و عمق سوختگي :

1- دانستن نوع موادبكار رفته و شكل فيزيكي آنها .

 2- بوجود آوردن شرايطي مشابه شرايط حريق در نمونه هاي جمع آوري شده از مواد سوخته شده در حريق.

7- جهت وزش باد و بررسي ساختار فيزيكي محل يا عوارض زمين (وجود تپه ،دره يا شيارها در مناطق باز ):

الف :جهت وزش باد در شب از تپه به سوي دره و در روز برعكس است .

ب: حريق هميشه در جهت وزش باد مي باشد . ج: حريق بيشتر در شيارها حركت مي كند .

د: جهت سوختن درختها ،اجناس و ستونها مارابه كانون حريق هدايت مي كند .

ه: وجود سد يا موانع در جهت گسترش حريق .

و: در حريقها ،ابتدايي ترين نقطه سوخته شده رادرنظر مي گيريم .

براي توضيح موارد بيان شده نكاتي وجود دارد كه ذيلا به بررسي آنهامي پردازيم.

1- در مناطق روباز همواره حريق در جهت وزش باد گسترش مي يابد .باد در اثر جابجـايي هـواي گرم بوجود مي آيد ،پس در شبها باد از سمت دريا به ساحل يا قله به دره ودر روز برعكس مي باشـد .در جاهاي بسته بازبودن پنجره ها و درها و جهت وزش با د را در نظر مي گيريم، بايد در نظر داشت كه حريق از جهت فشار مثبت به فشار منفي حركت مي كند ،منظور از فشار مثبت نسبت به منفي جهت وزش باد مي باشد .

2-در نظر گرفتن شيارتپه ها يا راههاي حركت در جنگل كه بصورت اختلاف سطح باشند در منـاطق روباز اهميت فراوان دارند ،زيرا گسترش حريق در اين مناطق از طريق شيارها صورت مي گيرد.

 3-وجود سد يا موانع در جهت گسترش حريق ،حريق و شعله هاي آتش در برخورد با موانع يا سدها در طرفين گسترش يافته و در صورت وجود مواد قابل اشتعال سد يا مانع را دود مي زنـد و همـواره ميزان سوختگي قسمت جلوي موان ع بيشتر از قسمت پشت آنهاست در مكانهاي باز ابتدايي ترين نقطه سوختگي در جهت وزش باد احتمالا كانون حريق مي باشد

8- جهت سوختگي اجناس (درختها ،وسايل سوخته شده):

جهت سوختگي اجناس ،ستونها،درختان و درختچه ها در جهت گسترش حريق مي باشـد و همـواره سطحي از آنها كه بيشتر سوخته است در جهت گسترش حريق است .

9-ذوب شدن لامپ يا شيشه در جهت گسترش حريق :

لامپ : لامپها در اثر وقوع حريق اگر گازي باشند در اثر انبساط حجمي گاز داخل آنها ميتركند و در صورتيكه از نوع تنگستن باشند ،شكسته و يا ذوب مي شوند ،اگر ذوب شوند در سمت گسترش حريـ ق طاولهاي درشت ايجاد مي گردد.

شيشه: شيشه پنجره ها در مكانهاي حريق زده عمدتا شكسته و يا ذوب مي شوند . بررسي علل شكسته شدن و يا ذوب شدن شيشه : الف: شيشه در اثر حرارت ترد و شكسته شده است .

ب: شكسته شدن شيشه ها در اثر ضربه وارده به آنها قبل يا بعد از حريق. ج: شيشه در اثر موج ناشي از انفجار شكسته شده باشد .

 د: ذوب شدن شيشه ها در جريان وقوع حريق .

الف)زمانيكه شيشه ها در اثر شدت حرارت ترد و شكننده مي شوند بايد داراي علايم زير باشند :

1- دودزده و كاملا سياه هستند (خود شيشه سياه مي شود ) .

2- براحتي در بين انگشتان مي شكند وخرده شيشه ايجاد نمي نمايد.

3- معمولا بصورت تگه هاي بزرگ مي باشند و شكستگي در يك خط است و تركهاي جانبي ايجاد نمي كند .

4- لبهاي شكسته شده تيز و برنده نمي باشند .

ب)اگر شيشه ها بر اثر ضربه شكسته شده باشند داراي خصوصيات ذيل مي باشند:

1- شكستگي بصورت تركهاي تار عنكبوتي بوده ،كه مركز آن محل ورود ضربه است .

2- لبه هاي قسمت شكسته شده تيز و برنده مي باشند .

3-با بررسي عرضي قسمتهاي شكسته شده در زير ذره بين به تركهاي داراي شيب برميخوريم كه سمت بالاي شيب ،سمت ورود ضربه مي باشد و قسمت پايين شيب ،سمت خارج را نشان مي دهد.

 تذكر 1: همواره در زمان وقوع حريق يك سمت شيشه دود زده و سياه و سمت ديگر روشن است كـه بررسي انجام شده در قسمت روشن شيشه صورت مي پذيرد .

تذكر 2: اگر شيشه در اثر ضربه به قبل از وقوع حريق شكسته شده باشد ،هيچگونه آثار دودزدگـي و سوختگي برروي آن وجودندارد.

تذكر 3: اگر شيشه در اثر بعد از وقوع حريق شكسته شده باشد در يك طرف آن آثـار دودزدگـي و سوختگي وجود دارد كه در اينگونه موارد همانطور كه در تذكر 1 گفته شد و بررسي برروي قـسمت روشن انجام مي گيرد .

ج)شكستگي شيشه در اثر موج انفجار داراي خصوصيات زير مي باشد :

1- بجز قسمتهاي لبه هاي چارچوب پنجره ها بقيه قسمت هاي شيشه بصورت تكه هـاي كـاملا ريـز شكسته مي شوتد زيرا در اثر موج ناشي از انفجار ضربه به تمامي قسمتهاي شيشه وارد مي شود .

2- دفرمه يا كنده شدن چارچوب پنجره ها در بيشتر موارد .

3- اگر انفجار قبل از وقوع حريق صورت گ رفته باشد ،تكه هاي شيشه بصورت شفاف مي باشد و اگـر بعد از وقوع حريق انفجار صورت گرفته باشد ،يك سمت شيشه ها دودزده مي باشد .

د)شيشه در اثر حرارت زياد ذوب شده باشد : اگر در حريق شيشه يا اجسام بلورين ذوب شوند ،جهت ريزش مذابها از سمتي است كه حرارت به آن وارد شده است .

 10-كاووش شعاع كانون حريق كشف شده در رابطه با وسعت حريق :

در حريقهايي كه وسعت آنها زياد مي باشد مانند ساختماني كه چند طبقه آن دچار سـوختگي شـده است ،طبقه اي كه حريق از آن به طبقات ديگر سرايت نموده (معمولا طبقه پايين تر )شعاع كـاووش در ساختمان مي باشد و با بررسي طبقه اي كه بعنوان شعاع كاووش ساختمان در نظر گرفته ايـم بـه اتاقها و قسمتهاي مختلف بر مي خوريم .اتاق يا قسمتي كه حريق از آنجا به قسمتهاي ديگـر سـرايت كرده در هر طبقه اي بود ،شعاع كاووش در آن طبقه است . در مكانهاي باز كه وسعت حريق زياد مي باشد ،منطقه اي كه احتمال وقوع حريق از آن بـه منـاطق ديگر مي رود با توجه به فاكتورهاي كانون حريق به عنوان شعاع كاووش در نظر گرفته مـي شـود . همواره در مكانهايي كه اختلاف سطح وجود دارد ،پايين ترين مناطق به عنوان شعاع کاووش در نظر گرفته مي شود .

كانون حريق را معمولا يك مترمربع در داخل شعاع كاووش درنظر مي گيريم .

حبس حرارت (كند سوزي): در مكانهايي كه درب و پنجره بسته باشند و اكسيژن كافي جهت سوختن وجود نداشته باشد اجنـاس بصورت كندسوزي سوخته و دودزيادي عمدتا قهوه اي رنگ در دور درها و جدار پنجره هـا از خـود بجاي مي گذارد ،كه در زمان ب ازكردن در و يا پنجره ها بدليل رسيده اكسيژن كافي جهت سـوختن امكان انفجار وجود دارد ،به اين حالت (بك درافت )مي گويند .

علائم كندسوزي : وجود دود به مقدار چند سانتيمتر برروي اجناس و قسمتهاي مختلـف مكـان حريـق زده اسـت .در حريقهايي مانند اتصالي برق يا حريقهايي كه در اثر انداختن ته سيگار روشن برروي اجناس بوجـود مي آيد يكي از علائم آن وجود كندسوزي ،بعني قشري از دود به مقدار زياد برروي اجناس است .

فرسوزي : زمانيكه شعله هاي حريق به زير سقف برسند از زيرسقف حركت كرده و به نقـاط مختلـف سـاختمان سرايت مي كند و اجناس از قسمت فوقا ني آنها فرسوز مي شوند . مخصوصا اجناسـي كـه از جـنس p.r.c مي باشد در فرسوزيهااز قسمت فوقاني ذوب مي شوند .

يافتن كانون حريق در وسايط نقليه :

نحوه سوختگي قسمتهاي متفاوت اتومبيل در جهت يافتن كانون حريق از داخل اتاق يـا بدنـه عامـل كشف علت حريق مي باشد ،سوختن داخل اتاق در قسمتهاي جلوي داشپرت ،صندوقها ،سوختن موتور از قسمت جلو يا عقب آن ،سوختن يا سوختن وسايل صندوق عقب ،بررسي نحوه سوختن بدنه اتومبيل و چراغها ايجاد تغييرات فيزيكي در وسايل و بدنه اتومبيل ،سوختن يا حرارت ديدگي بدنه اتومبيـل ،مكان و طرز قرار گرفتن اتومبيل د ره محيط ،بررسي برروي شيشه هاي سالم و شكسته شده همگـي اينها فاكتورهايي هستند كه كارشناس در جهت كشف علت حريق بايد درنظر داشته باشـد .

همـواره نكته اساسي دربررسي و پيداكردن كـانون حريـق آن اسـت كـه بايـد كانونهـاي فرضـي را بـا جهت هاي گسترش حريق منطبق كرد.تا كانون واقعي كشف شود .

تذكر : تحقيقات جانبي (روز حادثه ،ساعت حادثه ، شرايط منطقه و...) نيز از فاكتورهاي مهم در علت يابي حريق مي باشند